30/04/2009 02:41PM
Chú thích ảnh
Với băn khoăn giản dị và xem ra có phần chính đáng, chúng tôi hy vọng và
rất mong tất cả những ai quan tâm tới việc nâng cao khả
năng tri nhận kho báu nhân loại sẽ cất lên tiếng nói tâm
huyết và xây dựng cho nền dịch thuật đương đại hữu ích
hơn. Những bài viết như vậy, chúng tôi xin phép được
đăng tải trên chuyên đề:
Việt Nam thời @.
Trong
nhiều thập kỷ qua, các dịch giả đã chuyển tải một lượng
kiến thức không nhỏ của nhân loại sang Việt ngữ, làm
giàu thêm và mở rộng tầm nhận thức của người Việt trên
nhiều lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực văn học nghệ thuật.
Độc giả ham hiểu biết có nhiều khả năng lựa chọn hơn, có
nhiều đối chứng hơn để tri nhận thế giới phức tạp và kỳ
diệu của tâm hồn con người hay nói một cách lãng mạn
nhưng không kém phần chính xác là: thâm nhập sâu hơn vào
vương quốc cái đẹp, tiệm cận tới những phẩm tính xứng
đáng với con người.
Tuy
nhiên, công việc dịch thuật không phải bao giờ cũng đạt
đích mặc dù cả người đọc lẫn người dịch đều tự biết và
tự giới hạn bởi một hình ảnh có tính biểu trưng, phổ
quát: bản dịch như mặt trái của tấm thảm thêu. Nghĩa là
người đọc thông qua trạm trung chuyển là bản dịch phải
hình dung ra bức tranh thêu là văn bản gốc.
Chính quá trình thẩm thấu tri thức như vậy đã làm nảy
sinh ít nhất 2 vấn đề cần phải giải quyết:
Quyền hạn và khả năng
sáng tạo của dịch giả và quan trọng hơn là
phẩm chất nghi ngờ độ chính xác của các văn bản dịch nơi người đọc.
Thái độ nghi ngờ văn bản dịch là hoàn toàn hữu lý và
chính đáng vì thông qua nhiều luồng thông tin (phần lớn
là công của dịch thuật) độc giả không thể minh xác được
giá trị thực của văn bản gốc. Nếu chỉ đọc những bản dịch
thơ Puskin bằng Việt ngữ thì rất khó đi đến kết luận
Puskin là đại thi hào không chỉ của nước Nga. Mặt khác
chúng ta cũng không nhận thấy rõ sự khác biệt (thi pháp,
hiệu ứng cảm xúc, nhận thức...) giữa Puskin với những
nhà thơ Nga hoặc các nhà thơ Anh, Đức hoặc Ba Tư cổ đại.
Sự kiện văn bản dich
Mật mã Da Vinci
vẫn còn nóng hổi và gây bức xúc không chỉ cho độc giả mà
còn góp phần chia rẽ những quan điểm về dịch thuật của
giới chuyên môn. Đáng buồn là sự kiện này không phải độc
nhất vô nhị trong làng dịch thuật mà nó đặc sắc bởi nó
chỉ là "giọt nước làm tràn ly" cái tình trạng dịch ẩu,
dịch lấy được hay chính xác hơn là "dịch lấy tiền" của
thời thương mại hoá tâm hồn đại chúng.
Một sự kiện khác cũng rất đáng quan tâm: sự ra đời Nhà
xuất bản Tri thức với chủ trương dịch và xuất bản từ 500
đến1000 đầu sách trong số những cuốn sách quan trọng
nhất của tri thức nhân loại. Ý định tốt đẹp này hiển
nhiên là đáng mừng và gieo niềm hy vọng nơi người đọc
nhưng nó cũng gieo luôn hạt giống của sự nghi ngờ: Chỉ
với một triết gia thôi, người dịch cũng cần phải bỏ rất
nhiều công sức để tiếp cận tư tưởng trước khi tiếp cận
văn bản gốc. Kể cả khi đã tiếp cận và hiểu được tư tưởng
cũng như phương pháp luận của triết gia đó thì công việc
chuyển ngữ cũng quá khó bởi tính không tương dung giữa
ngôn ngữ văn bản gốc và Việt ngữ.
Con người không thể giấu mình qua ngôn ngữ và càng không
nên im lặng trước thực tại mà mình biết rõ là chưa ổn,
chưa tốt. Làm thế nào để chuyển tải đúng tư tưởng, quan
niệm và mục đích của văn bản gốc tới độc giả người Việt?
Với băn khoăn giản dị và có phần chính đáng này, chúng
tôi hy vọng và rất mong tất cả những ai quan tâm tới
việc nâng cao khả năng tri nhận kho báu nhân loại sẽ cất
lên tiếng nói tâm huyết và xây dựng cho nền dịch thuật
đương đại. Những bài viết như vậy, chúng tôi xin phép
được đăng tải trên chuyên đề:
Dịch thuật Việt Nam thời
@
- Trần Thanh Giảng -
Các tin khác
